Nabycie wierzytelności w ramach cesji korzysta ze zwolnienia z VAT?

Sylwia Matuszek

Czy nabycie przez bank – w drodze cesji – wierzytelności regularnych (tj. takich, co do których nie istnieją istotne wątpliwości co do możliwości ich zaspokojenia) może korzystać ze zwolnienia z VAT? Spór dotyczący tej kwestii został rozstrzygnięty przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Tło sprawy

Sprawa dotyczyła banku, który nabywał w drodze cesji wierzytelności spłacane terminowo i niewymagające podejmowania działań windykacyjnych.

Cena nabycia wierzytelności – w zależności od okoliczności – odpowiadała ich wartości nominalnej, była od niej niższa albo wyższa.

Bank nie realizował na rzecz cedenta żadnych dodatkowych świadczeń. Jednocześnie umowa przelewu wierzytelności:

• nie miała charakteru umowy faktoringu,
• nie przewidywała cesji zwrotnej wierzytelności na pierwotnego wierzyciela.

W wyniku cesji bank przejmował wszelkie prawa i ryzyka związane z wierzytelnościami, w tym prawo do dochodzenia ich spłaty bezpośrednio od dłużników.

Na tle tak przedstawionego stanu faktycznego bank powziął wątpliwość, czy usługa świadczona na rzecz cedenta w związku z nabyciem wierzytelności może korzystać ze zwolnienia z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 40 ustawy o VAT.

Stanowisko Dyrektora KIS

Dyrektor KIS uznał, że zwolnienie nie ma zastosowania. Jego zdaniem bank świadczył na rzecz cedenta usługę ściągania długów, która na podstawie art. 43 ust. 15 ustawy o VAT jest wyłączona ze zwolnienia.

Organ uzasadnił swoje stanowisko tym, że w wyniku cesji na bank przechodzą ciężary i ryzyka związane z nabywanymi wierzytelnościami, a ponadto bank uzyskuje możliwość ich dalszego zbycia. Jednocześnie wskazał, że celem transakcji było przejęcie wierzytelności w celu ich wyegzekwowania,.

Co na to sądy?

Z takim stanowiskiem nie zgodziły się sądy administracyjne.

WSA w Warszawie w wyroku z 23 marca 2023 r. (sygn. III SA/Wa 2354/22) wskazał, że skoro nabywane przez bank wierzytelności były regularnie spłacane, nie wymagały działań windykacyjnych, a umowa nie miała charakteru faktoringu ani nie przewidywała cesji zwrotnej, cesja wierzytelności nie stanowi usługi ściągania długów, o której mowa w art. 43 ust. 15 ustawy o VAT. W konsekwencji, usługa świadczona przez bank na rzecz cedenta, może korzystać ze zwolnienia z VAT, na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 40 ustawy o VAT.

Stanowisko to podzielił również Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z 5 maja 2026 r. (sygn. I FSK 1315/23) oddalił skargę kasacyjną Dyrektora KIS. Tym samym potwierdził, że nabycie przez bank wierzytelności w opisanych okolicznościach stanowi usługę w zakresie długów korzystającą ze zwolnienia z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 40 ustawy o VAT.

Orzeczenie to potwierdza, że samo nabycie niewymagalnych i terminowo spłacanych wierzytelności nie powinno być utożsamiane z usługą ściągania długów wyłączoną ze zwolnienia z VAT. Rozstrzygnięcie to stanowi istotną wskazówkę dla podmiotów dokonujących transakcji cesji wierzytelności przy ocenie skutków podatkowych takich transakcji.