Monika Bilska

1 sierpnia 2025 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok w sprawie C-794/23. Orzekł, że sprzedawca, który omyłkowo wykazał na fakturze dla konsumenta VAT wyliczony wg zbyt wysokiej stawki, nie ma obowiązku jej zapłaty. To ważny głos w dyskusji o skutkach błędów w fakturowaniu.

Tło sprawy

Sprawa dotyczyła austriackiej spółki prowadzącej kryty plac zabaw. Firma naliczała 20% VAT, podczas gdy prawidłowa stawka wynosiła 13%. Klientami byli niemal wyłącznie konsumenci – osoby fizyczne, niebędące podatnikami.

Organy podatkowe odmówiły spółce prawa do korekty deklaracji, argumentując, że skoro na paragonach wykazano wyższą stawkę VAT, to trzeba ją zapłacić, a korekta prowadziłaby do nieuzasadnionego wzbogacenia.

Spór trafił do sądu. Ten przypomniał, że obowiązek zapłaty zawyżonego VAT wynika z art. 203 dyrektywy VAT, którego celem jest ochrona budżetu przed nieuprawnionym odliczeniem podatku przez nabywcę. Jeśli klient jest konsumentem, ryzyko odliczenia co do zasady nie istnieje. Sąd pierwszej instancji uznał jednak, że nie można całkowicie wykluczyć sytuacji, w której niektórzy klienci mogliby posłużyć się paragonem do odliczenia podatku. Oszacował, że potencjalne ryzyko dotyczy ok. 0,5% obrotu spółki.

Na tej podstawie sprawa ostatecznie trafiła do austriackiego trybunału administracyjnego, który ponownie zwrócił się do TSUE o doprecyzowanie przepisów – w szczególności tego, jak należy oceniać istnienie ryzyka odliczenia i w jakich sytuacjach podatnik faktycznie odpowiada za zawyżony VAT.

Rozstrzygnięcie TSUE 

Trybunał zajął stanowisko w trzech kwestiach:

• Zawyżony VAT wobec konsumentów

Sprzedawca nie musi płacić podatku, który został zawyżony na fakturze lub paragonie wystawionym dla konsumenta. Nie ma znaczenia, że ten sam sprzedawca świadczy podobne usługi również firmom.

•  Kim jest konsument końcowy

Konsument końcowy to wyłącznie osoba fizyczna, która nie prowadzi działalności gospodarczej. Pojęcie to nie obejmuje przedsiębiorców, nawet jeśli w danej transakcji nie mają prawa do odliczenia VAT.

• Szacowanie w przypadku sprzedaży masowej

Jeśli podatnik wystawia tysiące paragonów i nie da się dokładnie ustalić, kto był nabywcą, organy mogą skorzystać z oszacowania. Muszą jednak przestrzegać zasad neutralności, proporcjonalności i zapewnić podatnikowi możliwość obrony.

Co to oznacza w praktyce?

• Dla sprzedaży kierowanej głównie do konsumentów (np. dokonywanej przez supermarkety spożywcze) wyrok jest korzystny – zawyżony VAT nie musi być oddawany fiskusowi, jeśli nie ma ryzyka odliczenia go przez nabywcę.
• Jeżeli jednak klientem jest firma – obowiązek zapłaty błędnie wykazanego VAT zasadniczo pozostaje.
• W sytuacjach mieszanych (gdy klientami są zarówno konsumenci, jak i przedsiębiorcy) urząd może dokonać szacowania, ale musi to zrobić rzetelnie, a podatnik ma prawo je podważyć.

Nasz komentarz

Trybunał potwierdził, że przepisy mają chronić budżet przed stratami, a nie karać przedsiębiorców za każdy błąd formalny. Jeśli nabywcą jest konsument, ryzyko odliczenia nie istnieje, więc nie ma też podstaw do obciążania sprzedawcy zawyżonym VAT.

Dla przedsiębiorców to sygnał, że warto dokumentować strukturę klientów i w razie sporu wykazać, iż sprzedaż była kierowana do konsumentów. Przy sprzedaży mieszanej trzeba jednak zachować szczególną ostrożność.

Co istotne – wyrok otwiera również możliwość odzyskania VAT zapłaconego w przeszłości według zawyżonych stawek. To realna szansa na poprawę płynności wielu firm, które niesłusznie poniosły ciężar podatku.

W SENDERO TAX & LEGAL pomagamy ocenić, czy w danym przypadku można skorzystać z orzeczenia TSUE i przygotować skuteczne działania prowadzące do odzyskania nadpłaconego VAT.

Autorzy:

Karolina Ratajczak

Monika Bilska